Społeczności fanowskie słyną ze swojej kreatywności. Popularność Star Treka w krajach anglosaskich owocuje wysokojakościowymi produkcjami amatorskimi. Słynny projekt Axanar przestraszył aż Paramount, bo włodarze zobaczyli, że amatorskie filmy są lepsze od oryginalnych i rozpoczęła się wieloletnia batalia sądowa o powstrzymanie tego projektu. Przy tej okazji franczyzodawca ustalił rygorystyczne reguły dla trekowych fanfilmów.
Popularność Treka w Polsce nie przełożyła się na tworzenie amatorskich fabuł w formie wideo. Albo nie powstawały, albo przepadły w zapomnienie.
Co udało się ustalić? Nadzwyczaj niewiele.
Trekodysk 1 (2003)
Prawdopodobnie najstarszym zachowanym fanowskim projektem wideo jest zestaw trzech animacji przedstawiających trekowe okręty autorstwa Krzysztofa "Morda86" Kozłowskiego.
Zapisy Muzeum wskazują na początek 2003 roku. Świadkowie czasu, obecne nadal w fandomie osoby aktywne już w tamtym okresie, nie pamiętają jednak tego projektu ani jego enigmatycznej nazwy Trekodysk 1. Można przypuszczać, że materiał jest jeszcze starszy ponieważ metoda dystrybucji materiałów fanowskich w formie przesyłanej listownie płyty CD (czyli dysk CD na liście Windowsa) to koniec lat 90. poprzedniego wieku, okres sprzed dostępu do szerokopasmowego internetu w polskich domach. Ale nazwa może równie dobrze odnosić się po prostu do słowa teledysk.
Zaskakuje wysoka jakość tej animacji, szczególnie jak pamięta się, jak wyglądały profesjonalne odcinki seriali np Babylon 5 popularne w tamtym okresie.
Horizon (2006)
Kolejny polski projekt to Horizon. Miał powstać serial. Poniżej fragment programu telewizyjnego na ten temat z 2006 roku.
Serial nie powstał. Stworzono dwa zwiastuny oraz reklamę internetową. Pozostał intrygujący opis historii jaką chciano opowiedzieć.
Rok 2384. W Galaktyce trwa najdłuższy od połowy XXIV w. okres całkowitego pokoju. Gwiezdna Flota organizuje liczne wyprawy kolonizacyjne i eksploracyjne.
Niespodziewanie Imperium Romulańskie przerywa trwające dziesięć lat milczenie. Rozpoczynają się rozmowy na najwyższym szczeblu. Ich efektem jest m.in. program wymiany oficerów. Jednak nieufność między przedstawicielami obu ras jest trudna do przełamania. Niektórzy uważają, że Imperium w tajemnicy przygotowuje się do wojny z Federacją, i naciskają na zwiększenie nakładów na zbrojenia.
Na USS Horizon, jednostkę klasy Galaxy, trafia komandor Ke’Vel, syn członka romulańskiego senatu. Świeżo mianowanym dowódcą okrętu jest kapitan Thomas Fletcher, weteran wojny z Dominium. Gwiezdna Flota wysyła Horizona na stosunkową prostą misję – badanie systemu Hesper i tamtejszej pre-warpowej cywilizacji. System ten był niegdyś miejscem jednej z potyczek z Dominium. Ale cienie przeszłości są bardzo głębokie…. i kryją się w nich rzeczy, o których Federacja wolałaby zapomnieć.
Zachowany zapis strony twórców na Webarchive wskazuje, że zaangażowanych w projekt było siedemnaścioro osób.
Zwiastuny miały bardzo pozytywny odbiór. Fragmenty Horizona zostały wykorzystane przez Robina Hierta (producenta serii Dark Armada). Stworzył on zwiastun-kompilację wówczas nowych fanfilmów z ujęciami z polskiej produkcji.
Star Trek - kurwa mać co tam się dzieje (2006)
Star Trek Deep Space 9 Concert Tribute (2007)
Tekst
Star Trek Millenium Trailer (2007)
Zacytuję autora czyli Pah Wright: "To był szkic do trailera (który się w rezultacie nigdy nie zmaterializował) do wspaniałej serii książek Star Trek DS9 Millenium. Gorąco polecam."
TV1000 - Star Trek Month Trailer (2008)
Wolkańska reklamówka miesiąca ze Star Trekiem w TV1000.
Obrońcy Krzyża vs Star Trek (2010)
Opis na YT: "Obrońcy Krzyża rozsierdzili kapitana Gwiezdnej Floty Jean Luc Picarda! Załoga USS Enterprise robi porządek pod pałacem prezydenckim! A mówiłem.. nie zadzierajcie z Picardem!"
Gwiezdne zloty. Star Flight (2011)
Kolejna, tym razem udana i zrealizowana fanprodukcja to Gwiezdne zloty z 2011 roku. Połączenie wątku science-fiction z osobistymi rozterkami reżysera. Dwoje obcych z umierającej planety przybywają na drugi koniec Drogi Mlecznej na Ziemię. Jest XXIV wiek.
W prologu przeczytamy:
W XXII wieku człowiek po raz pierwszy przekroczył barierę Nadprędkości Wizualnej. Od tego momentu Ludzkość rozpoczyna Erę Eksploracji Wszelakiej.
W XXIV wieku osiągnęliśmy stabilizację energetyczną Ziemi, jednak nie wszystkie Planety naszej Galaktyki znalazły się na takim szczeblu rozwoju technologicznego.
Na drugim końcu Drogi Mlecznej Obcy z Planety Nubirus planują akcję przejęcia naszych pokładów energii.
Fanfilm czytelnie nawiązuje do Star Treka i był prezentowany na TrekSferze w 2011 roku. Występują: Ewa, Pati, Zbig, Will. Scenariusz i reżyseria: Zbigniew Zoń.
To wbrew pozorom koncepcyjnie ambitna produkcja. Z jednej strony jest to komentarz dla spaceoperowych franczyz. Obcy mówią po angielsku i jak zawsze poszukują energii lub wody za pomocą dziwacznych urządzeń akurat na drugim końcu galaktyki. Jest czerwonolistna planeta ze Star Trek Into Darkness i kostiumy z folii a gadżety to: jakieś ustrojstwo z kablem i wtyczką - chyba oprawka na tzw. kwokę (lampę grzejna dla kurczaków), pudełko po jajkach, rakieta ...do badmintona i packa do gładzi szpachlowej.
Z drugiej strony potok ukrytych nawiązań filmowych. Prolog w stylu Kondriatiuka, melodie z nutami z Egzorcysty i Requiem for a Dream. Wreszcie postać aktorki i reżysera mówiących o realizacji filmu i swoim prywatnym życiu rodem z Tataraku niczym Wajda i słynąca z krzyku (wstęp fanfilmu) Krystyna Janda w czarnej sukience.
Finał to purnonsensowna jazda bez trzymanki. Ratowanie krasuli z pola przed Obcymi, naćpany reżyser i ... zgwałcona na planie aktorka, ciąża i Sokoły Millenium na patykach. A w napisach bloopery.
To się (nie) musiało tak skończyć - jak brzmi finałowa fraza fanfilmu. 🙂
Wyzwanie Wesleya (2012)
Klingońskie karaoke (2012)
Pierwszy polski filk (znana piosenka ze zmienionym nowym tekstem osadzonym w uniwersum), jaki znalazłem.
StarTrek: Polishprise (2013)
Reklama AXN dla serialu Enterprise. Film nominowany do nagrody publiczności w konkursie Życie jak w AXN! Dziś niewiele o nim wiadomo. Nietypowy przykład produkcji na pograniczu materiału reklamowego stacji telewizyjnej a w duchu i treści animowanego fanfilmu.
Star Trek Przerobiony (2013-2023)
Nurt purnonsensownego dowcipu rodem z filmików wczesnych kabaretów Halamy ewidentnie zdominował polski fandom Star Treka. Ich twórcą jest Dem3000 czyli Jakub K. Dębski - komiksiarz, rysownik, scenarzysta, recenzent.
Seria Star Trek Przerobiony jest satyryczną formą polegającą na montażu materiału oryginalnego z serialu TAS lub gry i zmianie fabuły przez montaż i dodanie polskich dialogów. Seria ma przemyślany i spójny charakter i warto oglądać odcinki w kolejności, gdyż niektóre wątki fabularne z poszczególnych epizodów powracają w toku dalszej opowieści.
Star Trek Przerobiony to najwybitniejszy, zdecydowanie na poziomie światowym w swojej kategorii i najbardziej popularny polski fanserial trekowy. Jego linie dialogowe przeszły do języka i często użytkownicy niektórych powiedzeń nawet nie wiedzą, że pochodzą one z tej produkcji.
Poniżej ciekawostka, Dem zrobił streama, na którym m. in. ogląda wybrane odcinki i je komentuje, opowiadając także o ich tworzeniu.
Dostępny jest także wywiad z twórcą Star Treka Przerobionego.
Wasilewski: Nie tylko pytania - Wywiad z Jakubem Dębskim. Dem3000 o sukcesie, jaki odniosły Kuce z Bronksu, Star Trek Przerobiony, o dorastaniu i o problemach psychicznych.
Star Trek in Poland (2013)
Właściwie to ten materiał nie kwalifikuje się na listę fanfilmów. Ale paradoksalnie jest niezwykłym świadkiem swoich czasów. Polska od dekady jest już w Uni Europejskiej. Szare blokowiska przechodzą masową termomodernizację, zaskakując pstrokacizną elewacji. Młodzi masowo emigrują.
Czy ten filmik symbolicznie wyraża chęć ucieczki w lepszy świat z tego pastelozowanego blokowiska? Nie wiemy. Kanał i blog twórcy wkrótce zamilkł po wielu latach aktywności.
Star Trek: Prelude to Axanar (2014)
Ten film przeszedł do historii fandomu, gdyż wystraszona jego jakością wytwórnia rozpoczęła walkę z fanfilnami w sądach oraz ogłosiła rygorystyczne zasady tej formy twórczości obowiązujące do dziś.
Powyższy fanfilm ma krajowy wątek fandomowy. Otóż powstał do niego tekst polski dostępny na YT. Tak okoliczności wspomina Alucard - jeden ze współtłumaczy:
Już spieszę z wyjaśnieniem. Piotr skontaktował się (samowolnie, gałgan jeden! 😁) z ekipą tworzącą Axanara chyba krótko po wyjściu Prelude.
Otrzymaliśmy od nich plik *srt, podzieliliśmy się po równo linijkami, wkrótce potem zrobiliśmy wspólną burzę mózgów, celem upięknienia tekstu i posłaliśmy im do ostatecznej recenzji. Ale, nie otrzymaliśmy chyba informacji zwrotnej, a napisy wylądowały na YT.
Współtworzyli (wybaczcie, jeśli kogoś pomiąłem, listę sklejałem z trzech wątków mailingowych:
Piotr Matusz
Finka Heynemann - korekta
Agnieszka Chodkowska-Gyurics
Arkadiusz "Husker" Zydek
Justyna (aka. Kotek z Trek.pl)
Marcin "alucard87pl" Jędrecki.
To pierwszy taki przypadek i to przy najsłynniejszym fanfilmie światowego fandomu. Po latach podobna współpraca polskich tłumaczy z twórcami zagranicznymi zaowocuje napisami przy kilku czeskich fanfilmach.
Episode III. Revange of Staszek (2015)
Fanfilm gwiezdnowojeny Stanisława Mąderka powstały w części w ramach warsztatów filmowych konwentu Imladris. Humor wyróżnia się odniesieniami do ówczesnej sytuacji w kraju, szczególnie w wątku łódzkiego pogotowia oraz wyborów prezydenckich.
Pozycja trafiła na listę, ponieważ w fabule pojawia się kilkakrotnie postać drona Borg, łącznie z całkiem udanym, w kontekście Gwiezdnych Wojen, dowcipem co do kształtu sześcianu Borg. 🙂
W poszukiwaniu torów żużlowych (2015)
Tekst do napisania.
Film promujący Mapkę Scenariuszową - 1914 (2016)
Nie jest to fanfilm startrekowy, ale fantrailer mapy do gry Supremacy 1914 z nietypowym wykorzystaniem scen i muzyki z uniwersum ST oraz fragmentów filmu Ścieżki chwały z 1957 roku.
Istotą pomysłu są zmienione linie dialogowe w napisach oraz siła kontrastu zestawienia klasycznego filmu wojennego z kolorową utopią Star Treka. Film stworzyła Spółka Jutland and Metallurgist.
Star Trek Przerobiony - Najlepsze momenty (2016)
Montaż złożony głównie z wyboru ciekawych scen ze Star Treka Przerobionego uzupełniony na końcu prezentacją postaci z tego serialu. Przykład fanfilmu na podstawie fanfilmu.
Star Trek na gwiazdkę (2016)
Star Trek Voyager The Motion Pictures PL (2016)
hhhh
KMN - Parodia Star Treka (2017)
Nie jest to fanfilm. To zapis skeczu Kabaretu Moralnego Niepokoju - na tyle kontrowersyjny i (nie)popularny, że wart odnotowania.
Star Trek 2017 Terminator vs Kaczyński (2017)
Bardzo nietypowa seria filmów spomiędzy krytyki współczesnej polskiej polityki a eskapizmu i zabawy w domowe mieszanie wątków różnych serii filmowych i serialowych. Z grubsza, bracia Kaczyńscy jako bohaterowie filmu z 1962 roku (O dwóch takich, co ukradli księżyc) przejmują USS Enterprise, który potrafi podróżować także w czasie. Dalej nie podejmę się próby streszczenia, bo będzie tu i Terminator i budka telefoniczna z Doktora Who i Slidersi i Incepcja i inne nieoczekiwane nawiązania jak ocenzurowany Smoleńsk. Seria ma siedem odcinków i w niektórych pojawiają się wątki startrekowe. Oglądacie na własne ryzyko i odporność. 🙂
Poniżej pełna playlista tego fanserialu.
Bring Kirk Back PL (2018)
Wedle opisu Pawła Hebdy: "Film stworzony przez fresh1306 i opublikowany w 2008 roku teraz z polskimi napisami".
Przy czym owe teraz oznacza 2018 rok. Potencjalnie pierwszy przypadek dodania polskich napisów do zagranicznego fanfilmu i samodzielne opublikowanie jego nowej wersji z napisami. Zgodnie z informacją na dodanej planszy: zmontował i przetłumaczył SK8cik.
Oryginalny fanfilm pochodzi z 2004 roku z projektu BringBackKirk.com i jest protestem przeciw uśmierceniu postaci Kirka w filmie Star Trek: Generations.
Komunistyczna wizja przyszłości - Star Trek (2019)
Tekst do napisania.
Joł, tu kapitan prosto ze swego statku - Star Trek Przerobiony (2020)
Twórca Star Treka Przerobionego w ramach internetowego wyzwania stworzył prawdopodobnie pierwszy fanfilm z polską trekową piosenką (nie licząc nucenia o źółtym pudełku w jednym z odcinków serii Star Trek Przerobiony).
To zaskakujące, ale mimo poszukiwań, nie udało się odnaleźć śladów innych wcześniejszych polskich trekowych piosenek, nawet tylko w wersji tekstowej.
Kapitan Kaczyński (Star Trek Przerobiony x Orędzie Jarka) (2020)
Unikalny polityczny przykład fanfilmu. Oto jego opis z YouTuba zamieszczony przez Dem3000:
Autorem tego wideo (z użyciem fragmentu mojego Star Treka Przerobionego) jest Filip F i to jest piękne. Interwencja - Star Trek Przerobiony - tu oryginał jkbc. Cały hajs z reklam z tego filmu poślę na Aborcyjny Dream Team lub inną organizację pomagania kobietom (w aborcji lub ochronie przed przemocą domową), gdyby z jakiegoś powodu się nie dało.
Tomasz Gollob w Star Treku! (2021)
tekst do napisania
Andziastudios - startrekowe fandeledyski (2021+)
Youtubowy kanał twórczości audiowizualnej z różnych sfer popkultury a nawet licealnych lektur szkolnych. Skarbem kanału jest kolekcja ponad 70-ciu w 2025 roku materiałów trekowych. To fanteledyski, czyli utwory muzyczne ilustrowane materiałem z filmów i seriali ST. Co wyjątkowe dla tej autorki, wykorzystuje ona w montażu także materiały z blooperów, strony komiksów czy fragmenty występów trekowych aktorów w innych filmach. W warstwie muzycznej sięga też po polskie utwory, czasem słyszalnego polskiego lektora a nawet zapomniany, pradawny polski dubbing serialu Voyager już nigdzie od lat niedostępny i przekazywany domową pocztą w postaci amatorskich nagrań z telewizji sprzed wielu lat.
Tutaj znajdziecie link do zbiorczej playlisty fanteledysków Star Treka.
Sześć materiałów zawiera język polski,oto one:
Star Trek Przerobiony na lofi hip hop (2022)
Jantchu w 2022 roku stworzył dwa fanteledyski odnoszące się nie wprost do Star Trek ale pośrednio, bo do kultowej serii Star Trek Przerobiony. Są to zatem fanfilmy odnoszące się do... fanfilmów. Zagnieżdżone fanowanie jak w owym pudełku żółtym Slaverów. 🙂
Meeting Jaylah - fandub PL (2022)
Agnieszka Wiśniewska, dyplomowana graficzka z Gdyni a z pasji aktorka dubbingowa, wraz z Vokiem stworzyli fanowską produkcję tzw. fanduba. Jako źródło posłużyła scena ze Star Trek Beyond. Wszystko wskazuje na to, że jest to pierwsza tego typu polska produkcja, w której podłożone głosy odtwarzają przetłumaczony oryginalny dialog ze sceny.
Aaron Seal Biography (2024)
Ten czeski fanfilm opowiada o żyjącym w piętnastym wieku Aaronie Sealu, który za sprawą pewnej potężnej i znanej z TOS rasy i jej technologii obudzi się z hibernacji w dwudziestym czwartym wieku.
Co do formy jest to rysunkowa, nieanimowana historia, w trakcie której narratorka opowiada losy bohatera. W tej roli Martyna "Tilly" Tomaszewska, która oprócz zadania aktorskiego, jest także tłumaczką linii dialogowej fanfilmu. W edycję tekstu zaangażowany był też Juliusz "Q__ " Mróz. Wszystko to powoduje, że możemy uznać, że jest to pierwsza czesko-polska koprodukcja.
Czeskie fanfilmy (2024)
Dzięki współpracy i zabiegom ze strony Tilly trzy fanfilmy otrzymały oficjalne polskie tłumaczenie Juliusza "Q__" Mroza oraz Krzysztofa "Drixa" Kauścińskiego a film "Słodka nieświadomość" miał soecjalną premierę na TrekSferze w Krakowie przed premierą czeską na YT.
ggggg (2025)
Tłumaczenie oraz głos: Q__
Zakończenie
Przez kilkadziesiąt lat aktywności polskiego fandomu z pewnością powstały też inne przykłady wideotwórczości fanowskiej.
Jeżeli wiesz cokolwiek o jakimś trekowym lub okołotrekowym fanfilmie lub serialu, lub o polonizacji zagranicznej produkcji, lub znasz polskie fantrailery - daj nam znać. Z przyjemnością uzupełnimy listę.
PS